Is er veel veranderd: Samenwerken aan samenleven

In deze tijd is een modern socialisme nodig

14 augustus 2008



Raf Daenen: "De oplossingsrichting is samenwerken." foto Ton van de Meulenhof

Socialisme is niet meer van deze tijd. De Partij van de Arbeid heeft het niet voor niets moeilijk. In Nederland kan iedereen voor zichzelf opkomen en dus is er geen behoefte meer aan partijen die zich hard maken voor het algemeen belang.

Klopt dat? Nou, niet echt. Er gaat nog heel wat mis in de samenleving en er zijn steeds meer mensen die het hoofd niet boven water kunnen houden of in elk geval niet volwaardig kunnen deelnemen aan de maatschappij.

Er is wel degelijk behoefte aan socialisme, maar dan wel een socialisme van deze tijd. De goede kenmerken van het socialisme van het verleden zullen dus moeten worden aangepast aan het heden.

En wat vraagt de tijd waarin we nu leven dan? In elk geval dat iedereen toegang heeft tot basisvoorzieningen als onderwijs, energie en water, zorg, vervoer, informatie. Dat klinkt logisch, maar is het nog wel zo vanzelfsprekend? In de ijver om te bezuinigen op dit soort voorzieningen, wordt veelal de marktwerking van stal gehaald. Die marktwerking kan positieve effecten hebben, maar er kleven ook risico's aan. Bijvoorbeeld het risico van verlies van professionele deskundigheid wanneer de aanbieder van thuiszorg die met de laagste offerte komt de opdracht krijgt, simpel omdat die aanbieder goedkoper is. Of het risico van het teruglopen van de kwaliteit van het onderwijs, omdat er zo hoognodig marktgericht geconcurreerd moet worden. Ook is er het risico dat diensten (informatie, energie) te duur worden, waardoor ze voor mensen met een smalle beurs nauwelijks nog te betalen zijn.

De samenleving bevindt zich op de top van de liberaliseringsgolf. Alles wordt uitgespeeld op het niveau van het individu en het incident. Het socialisme is een solidariteitsbeweging. Om het socialisme nieuw leven in te blazen, moeten er mensen opstaan die het lef hebben om de solidariteit weer centraal te stellen. Daarover wil ik de discussie aangaan. Binnen mijn eigen partij – bijvoorbeeld in het overleg dat de PvdA-wethouders in de regio eens in de drie maanden hebben – maar ook met een partij als de SP. Het is niet productief om elkaar vliegen af te vangen. De sociale kwestie en de onderliggende thema's zijn daarvoor te belangrijk.

Nijpende problemen vragen samenhangende oplossingen. Bijvoorbeeld de (dreigende) tekorten aan arbeidskrachten in onderwijs en zorg. Onvoldoende kwaliteit en capaciteit in die sectoren is daarvan het logische gevolg. Ook armoede in verschillende vormen (geen dak boven het hoofd, onvoldoende mogelijkheden om te kunnen deelnemen aan de samenleving, uitsluiting) is een probleem van deze tijd. De gevolgen daarvan zijn legio: geweld, criminaliteit, discriminatie, het gevoel van zinloosheid en zelfs fundamentalisme. Simpele oplossingen voor dergelijke problemen zijn er niet. Ik snap wel dat mensen in probleemwijken zich laten verleiden door de gemakkelijke standpunten van partijen als de PVV. Maar die bieden geen echte, samenhangende oplossingen voor uiteenlopende problemen. Wél bieden zij aan mensen die beducht zijn om overspoeld te worden door veranderingen, de kans om een 'tegenstem' uit te brengen.

Het socialisme moet weer de straat op en het gesprek aangaan met de burgers. Dat moet gebeuren zonder te vervallen in 'u vraagt, wij draaien'. Het antwoord op de problemen van deze tijd mag dan niet eenvoudig zijn, de oplossingsrichting is wél duidelijk: samenwerken. Samenwerking tussen burgers en tussen burgers en overheid.

Een overheid die burgers een belangrijke rol wil geven bij het oplossen van problemen, is er niet met het uitvaardigen van een wet die burgers daartoe verplicht. De overheid zal ook voorwaarden moeten scheppen. Op hun beurt dragen burgers niet bij aan oplossingen door voor zichzelf maximale vrijheid te wensen en vervolgens naar de overheid te wijzen wanneer er iets mis gaat.

Een modern socialisme kan de goede voorbeelden geven en juiste condities scheppen voor onderlinge samenwerking en voor optimale deelname van alle burgers aan de samenleving. De 'oude' kenmerken van het socialisme – gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en solidariteit – passen uitstekend in de huidige tijd. Een wet als de WMO (Wet maatschappelijke ondersteuning) gedijt alleen bij zulke uitgangspunten. De WMO gaat ervan uit dat burgers voor zichzelf en elkaar zorgen en dat professionele hulp pas van toepassing is als er echt geen andere mogelijkheden zijn. Maar burgers gaan niet vanzelf voor elkaar zorgen. Daar moet de overheid hen voor uitnodigen en faciliteren.

Solidariteit en saamhorigheid zijn niet uit de samenleving verdwenen. Kijk maar eens in dorpen en stadswijken. Sportactiviteiten, verenigingsleven en de Zonnebloem draaien op vrijwilligers. Die krachten moet je aanspreken. Maar ook de politicus, de leraar, de zorgverlener en de huisarts moeten ergens voor staan. Door de bedrijfsmatige aanpak draait het tegenwoordig om productiviteit. Vijftien jaar geleden werkten in de thuiszorg teams die verantwoordelijk waren voor een dorp of een gedeelte van een stad. Toen was er betrokkenheid en bevlogenheid. In de economische processen van nu heerst een afrekencultuur. Ik wil de bevlogenheid terug. Daarvoor moeten bestuurders het gesprek aangaan met de burgers, duidelijke doelen stellen en als er afspraken gemaakt zijn ook zorgen dat die nagekomen worden. Modern socialisme mag geen nieuwe hype zijn, die weer overwaait.

Liberale problemen verrechtsen de samenleving

De politieke agenda wordt dagelijks gekenmerkt door gebrek aan vertrouwen en door de analyse van vermeende partijpolitieke intriges. Populisme, opportunisme en machtspolitiek vieren hoogtij. We worden geregeerd door de waan van de dag, doemsenario’s en angst. Ondertussen worden dreigen de lasten van de economische crisis afgewenteld te worden op de schouder van de gewone man; die mag inleveren.

Sociale partijen die de lasten van de economische crisis voor de gewone burger willen verlichten, worden met oneliners om de oren geslagen, en lijken niet in staat om een goed alternatief te bieden.

In de geliberaliseerde samenleving hebben bankiers en graaiende bestuurders ons financiële systeem fundamenteel ontregeld, maar ze komen er allemaal mee weg. Het schuldprobleem waarmee ze de samenleving hebben opgezadeld, zoals het probleem met de pensioenfondsen mogen we met z’n allen oplossen.

Intussen gaat het liberale feestje van privatisering in de zorg, het onderwijs en andere basisinfrastructuren gewoon door. Doorgeschoten privatisering en de marktwerking zorgen ervoor, dat de gewone burger zich regelmatig in de kou voelt staan.

Vanzelfsprekende voorzieningen in de leefwereld zijn niet meer vanzelfsprekend, de burger wordt steeds aangesproken op het feit dat hij zelf de goede keuzes uit de ondoorzichtige mogelijkheden moet maken. Dat heet dan eigen verantwoordelijkheid. Het gevolg is dat mensen zich niet langer thuis voelen in de eigen leefomgeving. Steeds meer regeert bij de gewone burger de angst. Angst voor verlies, of niet mee te kunnen in de vaart der volkeren wordt het sterkst ervaren in (kwetsbare) wijken en buurten. De kloof tussen arm en rijk en tussen handige en minder handige gebruikers van het systeem neemt toe.

Het valt niet te ontkennen het migratieprobleem boezemt veel mensen angst in. Maar ook dit fenomeen,vindt zijn oorsprong in een liberale dynamiek. Ondernemers zijn immers op zoek naar de goedkoopste arbeidskrachten, en vinden die in landen met lagere lonen. De lange termijn problemen, zoals meer uitkeringen, meer psychische nood en meer spanningen in bepaalde wijken worden voor het gemak op het collectief afgewend. De toekomstproblemen met Oost-Europese migranten zijn voorspelbaar.

Bij de oplossing voor de uitwassen van de economische crisis mogen we allemaal in solidariteit meebetalen. En dan liefst nog met als uitgangspunt “de sterkste schouders belasten we het minst”.

De liberale (logica) oplossingen voor de crisis zijn helemaal niet zo logisch. Maar wanneer angst regeert, en de problemen ons boven het hoofd dreigen te groeien, hebben populistische oneliners het effect van wonderolie.

Als sociaal democraat wil ik burgers aan kunnen spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dat kan echter alleen wanneer we in de politiek bestuurlijke wereld voorbeeld gedrag vertonen en afspraken maken over moreel, sociaal economisch fatsoen. De witte boorden praktijken aan banden leggen. De vervuiler betaald geld niet alleen op voor het milieu maar ook voor onze sociaal economische samenleving.

Raf Daenen Fractievoorzitter PvdA Oirschot

Socialistische voettocht

Beste Raf,

Super bedankt voor je gastvrije reactie. Hierbij de link naar mijn site
Over het waarom van mijn voettocht het volgende:
Tegen de achtergrond van een verouderend en een verminderend leden tal, neemt de electorale aanhang van de (internationale) sociaal democratie gestaag af. In de ogen van meerdere generaties burgers ontbeert het de sociaal democratie aan zeggings- en bindingskracht, alsmede aan een wenkend perspectief. En dit juist in een periode waarin de economische orde een wereldwijde dimensie heeft gekregen, een mondiale migratiestroom op gang is gekomen en grote vraagstukken op het terrein van milieu, energie en water zich opdringen.
Te voet en welgemoed gaat Jan daarom de komende twee jaar, twee dagen per week het land door om onderweg naar mensen te luisteren en met hen te praten. Want wat is de werkelijkheid achter de economische wereldorde voor de mensen in Nederland?
Hoe wordt de solidariteit georganiseerd, tegen de achtergrond van een terugtredende overheid en een verzelfstandigde of geprivatiseerde publieke ruimte?
Hoe organiseer je de gemeenschap, van het gezin tot de straat, van zelfstandige tot werknemer, van patiënt tot consument?

Wat zijn de dromen en verwachtingen van eenvoudige, onbekende mensen, van jong en oud, rijk en arm, in de stad en op het land? En hoe bereiden zij zich voor op de toekomst? Die vragen komen onderweg aan bod tijdens mijn ontmoetingen, gesprekken en debatten. Toevallig of goed georganiseerd.

Tijdens mijn voettocht zal ik bij gelegenheid vergezeld worden door gasten; politici, bijzondere of gewone mensen. Maar vaak ook onverwachte ontmoetingen. De Voettocht van mij is voor alles een interactief, digitaal project. Iedereen kan echt

Jan Hesse Schuurman

mee doen: doe voorstellen, kom met ideeën, onthullingen, met kritiek, met nieuws en met dromen… en wandel mee wanneer dat kan.http://www.voettochtvanjan.nl/wordpress/

Links heeft geen verhaal

Een tijdje geleden heb ik gesproken over Modern Socialisme en mijn verbazing uitgesproken over de versnippering op links, anders dan bijvoorbeeld in België. Trouwens in Nederland is het begrip socialisme een beladen begrip terwijl het woord sociaal precies uitdrukt waar het om moet gaan in antwoord op een liberale verziekte vrije marktmaatschappij.

Met verbazing kijk ik iedere dag weer hoe rechts wegkomt met wat je op zijn zachtst gezegd een liberale oplichters crisis kunt noemen. We leven in een doorgeschoten marktsamenleving die individualisme en gokgedrag als voorwaarden voor levensgeluk stimuleert. In dit tijdsgewricht gedomineerd door nieuwe sociale media, is er meer dan ooit sprake van een maatschappelijke tweedeling. Er is een groep die toegang heeft tot informatie en maatschappelijke invloed kan uitoefenen en een groep die hier slachtoffer van is of dreigt te worden. Op basis van deze constatering kan het linkse verhaal simpel in twee punten worden gevat:

1. Wij moeten ons verzetten tegen de asociale onnadenkende burger van hoog tot laag. Wij moeten niet toleren dat het immorele bancaire machtspel norm wordt in de samenleving.
2. Voorbeeldgedracht gericht op samenleven moet van hoog tot laag worden uitgedragen. Menswaardig samenleven vraagt om Bevlogenheid, Betrokkenheid en Verantwoordelijkheid.

Gelukkig gebeuren er nog veel leuke, mooie en goede dingen in onze directe omgeving. Veel mensen hebben het hart nog op de juiste plaats en zijn betrokken, van zonnebloem tot kringloop, van cradle to cradle tot een bloeiend verenigingsleven. Het socialisme is een beweging van onderop tegen de stroom in en geen beweging van gefrustreerde adviseurs die hun boterham verdienen met overal kritiek op geven.Als er gekozen moet worden tussen het pluche en het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid, tussen mediageniek en recht door zee, tussen individuele verrijking en aandacht voor het samenleven, dan kiest de echte socialist of sociaal democraat voor een samenleving waar fatsoen en het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid voorop staat.

Iedere linkse beweging heeft voorlopers, meelopers en mensen waar je het eigenlijk voor doet, degenen die achterop dreigen te raken. Maar als voorlopers vluchten in onbereikbare idealen en de meelopers te veel vasthouden aan verworven posities, dan raakt het toenemend aantal mensen dat onze zorg nodig heeft en buiten de boot valt verbitterd. Deze mensen worden gemakkelijk de speelbal van handige rechtse gokbazen en zondebok aanwijzende blaaskaken.

Kortom:
De brede linkse beweging van onderop is eenvoudig en tweeledig, wij accepteren van hoog tot laag geen hufterigheid en marktgerichte oplichterij en wij vertonen bevlogen, betrokken en verantwoordelijk voorbeeldgedrag omdat we een wereld willen waar we in solidariteit met elkaar duurzaam kunnen samenleven.