Activeer de positieve krachten in de gemeenschap

De tien geboden 2.0

Dagelijks berichten over graaiers, draaiers en korte lontjes Wat is het perspectief op een maatschappij in crisis http://rafdaenen.blogspot.nl/2012/12/dagelijks-berichten-over-graaiers.html

In Middelbeers, een kleine kern van de gemeente Oirschot, wordt veel levendigheid en leefbaarheid georganiseerd. In het oog springen vooral de sprankelende culturele activiteiten. De Beerzenaren delen graag hun inzichten over hoe je met dit soort activiteiten de positieve krachten in de gemeenschap kunt activeren.

1.       Richt je op het organiseren, niet op de organisatie. Beweging en gerichtheid op opbrengst in de toekomst zijn leidend, structuren zijn dienend en faciliterend. Grijp het momentum door eerst los te laten. Geef verantwoordelijkheid en ondersteun binnen de kaders.

2.       Zoek naar, activeer en faciliteer ‘cultuurdragers’ die de drive, inspiratie en betrokkenheid hebben en gedreven worden door de mogelijkheid waarde te creëren en voor wie aanzien en geld geen of een sterk secondaire rol spelen.

3.       Help het toeval een handje door mensen die elkaar en/of elkaars cultuur niet kennen bij elkaar te brengen. Verbind mensen vanuit het perspectief van samenwerken, samenleven en samen leren. Juist uit onverwachte kruisbestuivingen komt energie vrij.

4.       Realiseer activiteiten die ruimte bieden om een nieuwe werkelijkheid te creëren. Ga daarbij uit van de eigenheid van individuen en de gemeenschap. De nieuwe werkelijkheid bestaat in eerste instantie uit verhalen, zoals goede voorbeelden. Vele verhalen samen vormen een uiteindelijke cultuurverandering. Die kost tijd: neem en geef die tijd.

5.       Gebruik cultuur als katalysator voor het versterken van sociale cohesie en leg daarbij waar mogelijk accenten op het gebied van de zorgzame samenleving.

6.       Breng het besef van urgentie over: WIJ.  De westerse mens wordt in toenemende mate afhankelijk van de ander, onder andere doordat we ons steeds meer (moeten) specialiseren. Elkaar leren kennen is cruciaal om ons als gemeenschap verder te kunnen ontwikkelen.

7.       Omzeil de oude structuren, machtsblokken en krachten als die een positieve ontwikkeling in de weg staan, maar blijf tegelijkertijd ook met ze in gesprek en laat door te handelen zien dat ze zich moeten herbezinnen op hun rol in de samenleving.

8.       Durf klein te denken en groots te delen. Deze tijd wordt bepaald door de gedachte van de zwerm, waarbij vele kleine initiatieven samen een grootse beweging neer kunnen zetten.

9.       Iedere gemeenschap is uniek met unieke eigen krachten. Kopieer niet een-op-een en verwacht niet van anderen dat ze je voorbeeld een-op-een volgen. In de gedeelde ervaringen zit wel een begrijpbaar, maar vaak ook niet te grijpen patroon. Iedere activiteit zal dan moeten beginnen met de inzet van een flinke investering op creativiteit.

10.   Breng het besef over dat duurzaamheid de enige richting is die op langere termijn houdbaar is, voor de mens, voor de natuur én voor de economie.

Raf Daenen, Frans Verouden, Erno Mijland

 

De echte crisis

We praten de hele dag over 16 miljard euro bezuinigingen. We zagen hoe Rutte zich in allerlei bochten wrong, hoe De Jager alle politieke fracties bezocht. Hoe Pechtold de opinieleider speelt en hoe Wilders de ouderen als breekijzer voor zijn politiek probeert te gebruiken.

De werkelijke crisis zit dieper. Het grote graaien zit ook in ons egoïstische zelf. De ander mag niets en wij willen alles. We verstoppen ons liever achter de virtuele werkelijkheid van onze Iphone of Ipad dan dat we de ander persoonlijk tegemoet treden. We claimen allerlei voorzieningen van de overheid uit angst om te kort te komen, te lijden of dood te gaan.

De huidige crisis wordt voortdurend neergezet als economische crisis. Het gaat niet langer om recht, waarde of verantwoordelijkheid maar alleen om geld, geld en nog eens geld. Wanneer beseffen we dat de echte crisis een sociaal pedagogische crisis is? Wie heeft het lef om de onderlinge betrokkenheid centraal te stellen? Zijn dat de nieuwe leiders zoals Wintels (CDA) en Samsom(PvdA) of Sap en Slob? Het gaat om sober maar normbewust, ijverig en betrokken leiderschap.

Wanneer we in onze kleine wereld van elke dag, wijk, buurt, vrienden en verenigingen rondkijken dan weten we dat er nog veel potentie, menselijk kapitaal in de samenleving is. Er is genoeg kracht en inzet zonder bureaucratie en met verantwoordelijkheid. Er gebeuren mooie dingen waar we met zijn allen beter van worden. In antwoord op de crisis biedt voorbeeldgedrag perspectief. De pedagogische werking van samenleven, samenwerken en samen leren kan de crisis keren. Investering in pedagogisch kapitaal levert de oogst van menselijke vreugde en waarde en brengt ons weer terug bij de diepere betekenis van ons mens-zijn.

Misschien valt er op 12 september echt wat te kiezen, de keuze tussen, onbezonnen bezuinigingen, mooie woorden, verantwoordelijke betrokkenheid en verantwoorde keuzes. De keuze tussen de angst om in te moeten leveren of het leven samen durven te beleven!

Raf Daenen en Willem Vermeulen; auteurs van het boek “Perspectief op een maatschappij in crisis”

Uitweg uit de crisis hebben we zelf in de hand

Raf Daenen
Willem Vermeulen
Samen leren, samen werken en samen leven



In tijden van crisis wordt vaak Pavloviaans gereageerd: bezuinigen, snijden, belastingen heffen, of fuseren. Maar de oplossing ligt veel eerder in kleine, nieuwe vormen van samenwerken en -leven.

Dat we in een tijd van crisis leven is duidelijk. We hoeven maar het nieuws te volgen, of de krant erop na te slaan. De berichtgeving toont dat we thans van incident naar incident hollen. In veel publicaties wordt deze crisis, haar aard, oorzaak en gevolgen beschreven. Ook wij doen dit, in ons onlangs verschenen boek, maar we geven ook een perspectief.

Maar eerst de oorzaak van de crisis. De westerse wereld heeft zichzelf jarenlang verrijkt ten koste van andere werelden. Een toplaag van bankiers, captains of industry, speculanten, mensen met een sterrenstatus en bepaalde politici heeft zichzelf onevenredig veel toebedeeld, ten koste van anderen, van natuurlijke bronnen, van milieu en natuur, van de schaarse goede ruimte. Ook in 2011 bleken, ondanks de bancaire crisis nog forse bonussen te worden uitgereikt. Zo kreeg de ING-topman bovenop zijn jaarsalaris 1,25 miljoen euro. Het ongebreideld spenderen kon op den duur niet goed gaan, en nu lijken de klappen in versneld tempo te vallen.

Behalve de financieel-economische crisis is er ook sprake van een maatschappelijke crisis, waarvan de wortels zijn terug te vinden in het derde kwart van de vorige eeuw. Te denken valt aan de toenemende ontkerkelijking, waardoor mensen hun eigen onzekere lotsbestemming moeten construeren, want de belofte van de hemel is weggevallen. De onbelemmerde economische groei heeft geleid tot verkwisting in onze maatschappij en schrijnende tekorten in arme landen. Door de val van de muur werd de aloude vijand van het communistische Oostblok ontmanteld en werd zelfreflectie op de eigen maatschappij noodzakelijker. Door schaalvergroting is de functie van kleine gemeenschappen weggevallen en het individualisme is toegenomen. De emancipatie van minderheden en de opkomst van de multiculturele samenleving leidt tot veel onrust en kan aanzetten tot extremistische denkbeelden. Door deze ontwikkelingen neemt het cynisme en het wantrouwen in de politiek toe.
Daar komt de ongebreidelde marktwerking bij en de neiging van mensen en organisaties om zoveel mogelijk materieel bezit of kapitaal te vergaren. Dat kan het fundament van solidariteit aantasten. Ook het voortdurend wijzen naar anderen of het eisen van directe oplossingen voor individuele problemen door maatschappelijke instituties kan de bodem onder het samenleven wegslaan.

Gelukkig hebben volgens ons crises niet alleen een negatieve uitstraling, ze leiden ook tot het verzetten van de bakens, ze zetten aan tot beweging, zoals in de dialectiek wordt beschreven. Uit een crisis ontstaat vaak een nieuwe weg, of het zoeken naar andere oplossingen. De initiatieven daartoe vinden we meestal niet in de grote wereld, want die reageert doorgaans bijna Pavloviaans defensief: bezuinigen, snijden, belastingen heffen, of fuseren.

Volgens ons moet de oplossing worden gezocht in wat we noemen ‘de kleine wereld’, de directe sociale omgeving. Die kleine wereld gaat zich roeren en initiatieven ontplooien. Het roeren zien we bijvoorbeeld in het protest van mensen die zich aansluiten bij de occupy-beweging tegen de huidige wereldorganisatie. Daarnaast zijn veel mensen in hun eigen directe omgeving solidair actief en constructief bezig. Zo zijn er pleeggezinnen die tijdelijk kinderen opvangen die wegens omstandigheden niet in het eigen gezin kunnen opgroeien. Het wordt door het pleeggezin als een groot goed ervaren dat men een kind een nieuwe kans kan geven. Ook in sportclubs, zoals de voetbalclub zijn veel vrijwilligers actief. Zij willen bijdragen aan de maatschappelijke opvoeding van de jongeren, door ze bewust te maken van sportief gedrag en door zelf het goede voorbeeld te geven. Bij de VoorleesExpress wordt door vrijwilligers voorgelezen aan kinderen in achterstandssituaties. Dit stimuleert niet alleen de taalontwikkeling, ook worden op deze manier contacten gelegd met de ouders, en hun leefwereld kan worden verbreed. Dit zijn voorbeelden die perspectief tonen. Want door samen te werken, samen te leren en samen te leven wordt het sociaal fundament van de samenleving versterkt.

De bovenstaande voorbeelden geven aan dat er nog genoeg veerkracht en daadkracht in de maatschappij is om de maatschappelijke en economische problemen te lijf te gaan. Er is perspectief, als we gezamenlijk zin kunnen geven aan ons bestaan, als we daarbij imperfecties kunnen accepteren, en als we ervaren dat het samen werken en samen leren een meerwaarde geeft die niet door materieel gewin kan worden geëvenaard.

Zowel op het niveau van organisaties, van leidinggevenden als van professionals kan de meerwaarde worden waargemaakt door samenwerking aan te gaan, door op inhoud te sturen in plaats van op procedures en door maatschappelijke opvoeding te herintroduceren en te stimuleren. Zo kunnen we de goede mensen op de goede posities krijgen en daarmee kan een kentering in de grote wereld worden bewerkstelligd. Dat geeft uitzicht op een hoopvolle toekomst.

Boek recensie: Perspectief op een maatschappij in crisis.

Aanbieding boek aan Socialestudies, studenten en Politiek

Samen leren, samen werken en samen leven

Dat we in een tijd van crisis leven is duidelijk. We hoeven maar het nieuws te volgen, of de krant erop na te slaan. De berichtgeving toont dat we thans van incident naar incident hollen. In veel tegenwoordige publicaties wordt deze crisis, haar aard, oorzaak en gevolgen beschreven. Ook in het boek van Daenen en Vermeulen gebeurt dit. Maar in dit boek blijft het niet bij een beschrijving van de crisis, er wordt ook uitzicht geboden op een perspectief, zoals de titel al aangeeft. Maar eerst terug naar de crisis. In de grote wereld heerst, zoals bekend een financieel economische crisis die een groot deel van de mensheid treft. De westerse wereld heeft zichzelf jarenlang verrijkt ten koste van andere werelden. Binnen de westerse wereld heeft een toplaag van bankiers, captains of industry, speculanten, mensen met een sterrenstatus en bepaalde politici zichzelf onevenredig veel toebedeeld, ten koste van anderen, van natuurlijke bronnen, van milieu en natuur, van de schaarse goede ruimte. Dat kon op den duur niet goed gaan, en nu lijken de klappen in versneld tempo te vallen. De vraag is of onze welvaartmaatschappij nog  bestaansrecht heeft, en zo nee, of er dan een alternatief is. Behalve de financieel economische crisis wordt een maatschappelijke crisis beschreven waarvan de wortels zijn terug te vinden in het derde kwart van de vorige eeuw. Te denken valt aan de toenemende ontkerkelijking, de grenzen aan de groei, de val van de muur waardoor het vijanddenken wegviel, de schaalvergroting waardoor de functie van kleine gemeenschappen is weggevallen en het individualisme is toegenomen, de emancipatie van minderheden en de multiculturele samenleving die thans tot veel onrust leidt omdat ze aanzet tot extremistische denkbeelden. Door deze crisissen neemt het cynisme en het wantrouwen in de politiek toe.

Voorts wordt geconstateerd dat ongebreidelde marktwerking en de neiging van mensen en organisaties om zoveel mogelijk materieel bezit of kapitaal te vergaren, het fundament van solidariteit kan aantasten. Ook het voortdurend wijzen naar anderen of het eisen van directe oplossingen voor individuele problemen door maatschappelijke instituties kan de bodem onder het samenleven uitslaan.

Gelukkig hebben volgens Daenen en Vermeulen crisissen niet alleen een negatieve uitstraling, ze leiden ook tot het verzetten van de bakens, ze zetten aan tot beweging, zoals in de dialectiek wordt beschreven. Uit crisis ontstaat vaak een nieuwe weg, of het zoeken naar andere oplossingen. De initiatieven daartoe vinden we meestal niet in de grote wereld, want die reageert doorgaans bijna Pavloviaans defensief: bezuinigen, snijden, belastingen heffen, of fuseren. Volgens het boek moet de oplossing worden gezocht in wat wordt genoemd “de kleine wereld”, de directe sociale omgeving. De kleine wereld gaat zich roeren en initiatieven ontplooien. Het roeren zien we bijvoorbeeld in het protest van mensen die zich aansluiten bij de occupy beweging, tegen de huidige wereldorganisatie. Daarnaast zijn er veel mensen die in hun eigen directe omgeving solidair actief en constructief bezig zijn.  In het boek wordt hieraan een hoofdstuk met interviews gewijd met personen die zich inzetten om medemensen op te vangen, hen mogelijkheden te bieden zich te ontplooien of om op kleine schaal maatschappelijke problemen op te lossen.

Uit de beschrijving van deze voorbeelden volgt volgens Danen en Vermeulen een positief perspectief. Er is nog genoeg veerkracht en daadkracht in de maatschappij om de geconstateerde problemen te lijf te gaan. Er is perspectief, als we gezamenlijk zin kunnen geven aan ons bestaan, als we daarbij imperfecties kunnen accepteren, en als we ervaren dat het samen werken en samen leren een meerwaarde geeft die niet door materieel gewin kan worden geëvenaard. Zowel op de laag van organisaties, van leidinggevenden als van professionals kan de meerwaarde worden waargemaakt door samenwerking aan te gaan, door op inhoud te sturen en door maatschappelijke opvoeding te stimuleren. Maatschappelijk pedagogische activiteiten verdienen herwaardering, omdat ze zelfgroei mogelijk maken en  mensen tot zelfverantwoordelijk leven kunnen aanzetten. Met de goede mensen op de goede posities kan ook een kentering in de grote wereld worden bewerkstelligd, en met deze positionering wordt in het boek behalve de analyse van de problemen ook uitzicht gegeven op een hoopvolle toekomst.